Besturen in tijden van pandemie – een historische kijk - de pest in Doornik

Date: 
Thursday, March 11, 2021 - 13:00

Sedert één jaar zijn we volledig ondergedompeld in de pandemie van COVID-19. Voor iedereen onder ons – ook voor de regering – een volledige nieuwe ervaring. Maar in de loop van de geschiedenis is de mensheid reeds vaak met een pandemie geconfronteerd geweest. Hoe werd daar vroeger op gereageerd? Aan de hand van recent ontdekte handschriften hebben de professoren Marc BOONE (UGent) en Claire BILLEN (ULB) bestudeerd hoe de stadsmagistraat van Doornik heeft gehandeld ten tijde van de pestepidemie in de 14e eeuw.

Hierover organiseerde de Universitaire Stichting op 11 maart 2021 van 13 tot 14.30 u. een online seminarie (webinar) (N/F) met de bovengenoemde onderzoekers.

Voor de ppt-presentatie, klik hier.

Voor de video-opname van de uiteenzettingen, klik hier.

Inhoud

Naar aanleiding van de publicatie van de bronneneditie « BANS ET ÉDITS POUR LA VILLE DE TOURNAI EN TEMPS DE PESTE (1349-1351) Les transcriptions retrouvées de Frédéric Hennebert » (Koninklijke Commissie voor Geschiedenis, Brussel 2021) (in druk).

De ontdekking in de handschriftencollectie van de Gentse universiteitsbibliotheek van transcripties van de hand van Frédéric Hennebert (1800-1857) stadsarchivaris van Doornik, heeft toegelaten om de eerste dertig pagina’s van het register van de stedelijke verordening van de Doornikse stadsmagistraat voor de jaren 1349-1351 te reconstitueren. Het originele document ging verloren in het bombardement van Doornik in mei 1940. Het werpt een licht op de quasi dagelijkse wetgevende activiteit van de stadsmagistraat die geconfronteerd werd met een veelzijdige crisis gedomineerd door de uitbraak van de Zwarte Dood in de zomer van 1349. De manier waarop onze middeleeuwse voorouders omgingen met een pandemie is illustratief voor het functioneren van een (stedelijke) samenleving die brutaal geconfronteerd werd met een tot dan ongekend ziektebeeld. Voor de transcripties van Hennebert zijn herontdekt was de impact van de Zwarte Dood in Doornik wel bekend door de manier waarop Gilles Li Muisis, abt van de Doornikse benedictijnerabdij van Sint-Maarten, als ooggetuige de impact van de pest had beschreven. De stedelijke ordonnanties vervolledigen en vullen dit eenzijdige beeld aan.

Alhoewel het vermetel blijft om een parallel te zien tussen het uitbreken van een ongekende plaag in de 14de eeuw en de even onverwachte uitbraak van covid-19 in Europa, aanvang 2020, kunnen toch een reeks vergelijkende beschouwingen worden geformuleerd. Meer bepaald op het vlak van de politiek en het bestuurlijk optreden. De sanitaire crisis van 1349 heeft het stadsbestuur van Doornik niet bepaald verzwakt, het heeft haar in tegendeel de kans gegeven om zich op terreinen te manifesteren waarop haar positie voordien zwak was. We zien gelijkaardige fenomenen aan het werk vandaag de dag in verschillende Europese landen, waar zich politiek en juridisch weerwerk tegen de vele beperkingen die het beheersen van de ziekte met zich meebrengt voordoen, en die een historische duiding vragen.

Bijgaande miniatuur komt uit het zogenaamde Tractatus quartus (of Annales) van Gilles Li Muisis nu in de Koninklijke Bibliotheek: KBR ms. 13076-13077.

De sprekers

Claire Billen
Historica, emerita professor van de ULB (Université Libre de Bruxelles, onderzoeksgroep SociAMM) waar ze de sociale en economische geschiedenis van de Middeleeuwen, vergelijkende stadsgeschiedenis en ecologische geschiedenis heeft gedoceerd. Ze heeft ook diverse interdisciplinaire onderzoeksgroepen die actief waren in de context van het “Instituut voor het beheer van de natuurlijke omgeving en van de ruimtelijke planning “ (IGEAT) van de ULB mee gestalte gegeven.

Marc Boone
Gewoon hoogleraar middeleeuwse geschiedenis aan de UGent, waar hij in 1987 doctoreerde, decaan van de faculteit der Letteren en Wijsbegeerte van 2012 tot 2018. Gastprofessor aan de Université de Bourgogne (Dijon), Paris IV,  aan de École des Hautes Études en Sciences Sociales (Parijs) en aan de Università degli Studi di Milano, titularis van de binnenlandse Francqui leerstoel aan de ULB. Lid van de Koninklijke Vlaamse Academie van België (KVAB) en van de Academia Europeae. Voorzitter van het comité Pro Civitate (Rasab) en van de Maatschappij voor Geschiedenis en Oudheidkunde te Gent. Onderzoeksdomeinen: stadsgeschiedenis, politieke en sociaal-economische geschiedenis van de late middeleeuwen, Bourgondisch geschiedenis.